Okres próbny, umowa na czas określony i wypowiedzenie - zasady

Trzy rodzaje umowy o pracę

Kodeks pracy przewiduje umowę na okres próbny, na czas określony i na czas nieokreślony. Wszystkie trzy są umowami o pracę i dają te same podstawowe prawa: urlop, wynagrodzenie chorobowe, normy czasu pracy. Różnią się trwałością i zasadami rozwiązywania.

Zasady opisane niżej dotyczą wyłącznie etatu. Na zleceniu i na B2B obowiązuje to, co zapisano w umowie. Oferty etatowe spośród 197 448 ogłoszeń, które zbieramy, znajdziesz pod filtrem umowa o pracę.

Umowę o pracę proponuje obecnie 120 399 ofert w naszej bazie.

Umowa na okres próbny

Umowa na okres próbny służy sprawdzeniu kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia do określonej pracy. Może trwać maksymalnie 3 miesiące. Jej długość zależy jednak od tego, jaką umowę pracodawca zamierza zawrzeć później:

• do 1 miesiąca - jeśli planowana jest umowa na czas określony krótsza niż 6 miesięcy,
• do 2 miesięcy - jeśli planowana jest umowa na czas określony od 6 do mniej niż 12 miesięcy,
• do 3 miesięcy - w pozostałych przypadkach.

Krótsze okresy próbne można jednorazowo wydłużyć, nie więcej niż o miesiąc, gdy uzasadnia to rodzaj pracy. Strony mogą też uzgodnić, że okres próbny przedłuży się o czas urlopu i innych usprawiedliwionych nieobecności. Ponowna umowa na okres próbny z tym samym pracownikiem jest dopuszczalna zasadniczo tylko wtedy, gdy ma on wykonywać pracę innego rodzaju.

Umowa na czas określony: 33 miesiące i 3 umowy

Łączny czas zatrudnienia na podstawie umów na czas określony u tego samego pracodawcy nie może przekraczać 33 miesięcy, a liczba takich umów - trzech. Po przekroczeniu któregoś z tych limitów pracownik jest z mocy prawa traktowany jak zatrudniony na czas nieokreślony. Okresu próbnego nie wlicza się do limitu 33 miesięcy.

Od tej zasady są wyjątki: umowa na zastępstwo, praca dorywcza lub sezonowa, praca na okres kadencji oraz sytuacja, w której pracodawca wskaże obiektywne przyczyny leżące po jego stronie. W ostatnim przypadku przyczyna musi być wpisana do umowy, a pracodawca zawiadamia o niej okręgowego inspektora pracy.

Okresy wypowiedzenia

Długość wypowiedzenia umowy na okres próbny zależy od tego, na jak długo ją zawarto:

• 3 dni robocze - gdy okres próbny nie przekracza 2 tygodni,
• 1 tydzień - gdy jest dłuższy niż 2 tygodnie,
• 2 tygodnie - gdy wynosi 3 miesiące.

Przy umowie na czas określony i nieokreślony liczy się staż u danego pracodawcy:

• 2 tygodnie - przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy,
• 1 miesiąc - przy zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy,
• 3 miesiące - przy zatrudnieniu co najmniej 3 lata.

Okres liczony w tygodniach kończy się w sobotę, a liczony w miesiącach - w ostatnim dniu miesiąca. Wypowiedzenie złożone w połowie miesiąca zaczyna więc biec dopiero od pierwszego dnia kolejnego miesiąca. Te same okresy obowiązują obie strony, czyli także ciebie, gdy odchodzisz.

Uzasadnienie wypowiedzenia i odwołanie

Wypowiedzenie musi mieć formę pisemną. Jeśli pracodawca wypowiada umowę na czas nieokreślony albo na czas określony, musi wskazać przyczynę - konkretną, prawdziwą i zrozumiałą dla pracownika. Przy umowie na okres próbny uzasadnienie nie jest wymagane. Pracownik, który sam składa wypowiedzenie, nie musi podawać powodu.

W piśmie powinno znaleźć się pouczenie o prawie odwołania do sądu pracy. Na wniesienie odwołania masz 21 dni od doręczenia pisma. Sąd może uznać wypowiedzenie za bezskuteczne, przywrócić do pracy albo zasądzić odszkodowanie.

Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy między innymi w czasie twojego urlopu i innej usprawiedliwionej nieobecności, w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego oraz gdy brakuje ci nie więcej niż 4 lata do wieku emerytalnego, o ile okres zatrudnienia umożliwia nabycie prawa do emerytury. Od tych zasad istnieją wyjątki, między innymi przy likwidacji lub upadłości firmy.

Inne sposoby zakończenia umowy

Umowę można rozwiązać w każdej chwili za porozumieniem stron, z dowolnie ustaloną datą. To najwygodniejsza droga, gdy nowy pracodawca nie chce czekać trzech miesięcy. Porozumienie wymaga jednak zgody obu stron, a jego podpisanie może mieć wpływ na termin nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Rozwiązanie bez wypowiedzenia, czyli tak zwana dyscyplinarka, jest możliwe tylko w przypadkach wskazanych w Kodeksie pracy, między innymi przy ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków pracowniczych. Pracownik również może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia, gdy pracodawca ciężko narusza swoje podstawowe obowiązki, na przykład nie wypłaca wynagrodzenia.

Dni wolne na szukanie pracy i świadectwo pracy

Jeśli to pracodawca wypowiedział umowę, a okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 2 tygodnie, przysługuje ci płatne zwolnienie na poszukiwanie pracy: 2 dni robocze przy wypowiedzeniu dwutygodniowym i miesięcznym, 3 dni przy trzymiesięcznym. Warto wykorzystać je na rozmowy.

Świadectwo pracy pracodawca wydaje w dniu ustania stosunku pracy, a gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe - w ciągu 7 dni. Nie musisz o nie wnosić i nie może być ono uzależnione od rozliczenia się z firmą. Sprawdź dokument od razu: o sprostowanie możesz wystąpić w ciągu 14 dni od jego otrzymania.

Co sprawdzić przed podpisaniem

• Jaki to rodzaj umowy i na jak długo jest zawierana.
• Czy po okresie próbnym przewidziano dalsze zatrudnienie i na jakich warunkach płacowych.
• Czy umowa zawiera zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia i czy przewiduje za niego odszkodowanie.
• Jaki okres wypowiedzenia wiąże cię w obecnej pracy - od tego zależy realna data rozpoczęcia nowej.

Od 2026 r. do stażu pracy wlicza się także między innymi okresy zleceń i prowadzenia działalności, co może wpływać na uprawnienia zależne od stażu. Szczegóły sprawdź na gov.pl i zus.pl.

Zastrzeżenie

Poradnik ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną. W indywidualnej sprawie liczy się treść twojej umowy i aktualne brzmienie przepisów, które sprawdzisz na isap.sejm.gov.pl. Bezpłatnych porad udziela Państwowa Inspekcja Pracy (pip.gov.pl).